व्याकरणवीथिः - Sanskrit | Class 10 (Sanskrit)

"व्याकरणवीथिः" नामकं पुस्तकं माध्यमिकस्तरस्य छात्राणां कृते संस्कृतव्याकरणसम्बन्धिकाठिन्यानां निवारणार्थं रचितं एकं संशोधितं परिवर्धितं च संस्करणमस्ति। अस्य ग्रन्थस्य मुख्यं लक्ष्यं छात्राणां संस्कृतभाषाकौशलानां विकासः अस्ति, येन ते संस्कृतस्य प्रयोगे दक्षाः स्युः। इदं पुस्तकं संस्कृत व्याकरणस्य आधारभूतनियमान् परिचाययति, तथा च उपयोगीभिः अभ्यासचारिकाभिः छात्राणां व्याकरणज्ञानं सुदृढं कर्तुं प्रयतते। अनेन ग्रन्थेन संस्कृतभाषायाः गहनं ज्ञानं प्राप्यते, येन संस्कृतग्रन्थानाम् अध्ययनाय आवश्यकं व्याकरणात्मकं ज्ञानं सुनिश्चितं भवति।

अस्मिन् ग्रन्थे द्वादश अध्यायाः सन्ति ये संस्कृतव्याकरणस्य अनेकान् विषयान् विस्तरेण विवेचयन्ति। प्रथमः अध्यायः 'वर्णविचार' इत्यस्य, द्वितीयः 'संज्ञा एवं परिभाषा प्रकरण' इत्यस्य, तृतीयः 'सन्धि' इत्यस्य च विशदं ज्ञानं प्रयच्छति। चतुर्थे 'शब्दरूप सामान्य परिचय', पञ्चमे 'धातुरूप सामान्य परिचय', षष्ठे 'उपसर्ग', सप्तमे 'अव्यय', अष्टमे 'प्रत्यय', नवमे 'समास परिचय', दशमे 'कारक और विभक्ति', एकादशे 'वाच्य परिवर्तन' तथा द्वादशे अध्याये 'रचना प्रयोग' (यत्र पत्रलेखनम्, अपठितानुच्छेदेषु प्रश्नोत्तरम्, अनुच्छेदलेखनम्, लघुनिबन्धलेखनम् च सन्ति) इत्येते विषयाः प्रतिपादिताः सन्ति।

किञ्च, पुस्तकस्य 'परिशिष्ट' भागे छात्राणां सुविधायै 'शब्दरूपाणि' (अजन्त, हलन्त, सर्वनाम तथा संख्यावाची शब्द) एवं ' धातुरूपाणि' गणानुसारेण पर्याप्तमात्रायां संग्रहीतानि सन्ति। एतेन छात्राणां शब्दरूप तथा धातुरूप सम्बन्धी समस्यानां समाधानं भवति, ते च एतदर्थम् अन्यत्र न भ्राम्यन्ति। एतद् व्याकरणपुस्तकं छात्राणां संस्कृतज्ञानं सुदृढीकर्तुं सर्वथा समर्थमस्ति।