भास्वती (द्वितीयो भागः) - Sanskrit | Class 12 (Sanskrit)

"भास्वती" इति ग्रन्थः छात्राणां कृते अतीव लाभदायकः अस्ति, यतः सः तेषां शिक्षायां विशिष्टं योगदानं ददाति। एतत् पुस्तकं द्वादशवर्गाय संस्कृतस्य पाठ्यपुस्तकं वर्तते, यत् राष्ट्रिय शैक्षिक अनुसंधान और प्रशिक्षण परिषद् द्वारा प्रकाशितम् अस्ति। अस्य ग्रन्थस्य प्रमुखविशेषता इयं यत् अत्र विद्यार्थिभ्यः विविधं ज्ञानं सम्यक् प्रदीयते। एतेन छात्रैः न केवलं संस्कृतसाहित्यस्य विशालं क्षेत्रं ज्ञायते, अपितु तस्य महान् कविभिः, यथा महाकविः कालिदासः, पं. अम्बिकादत्त व्यासः, बल्लालसेनः, ईशदत्त शास्त्री, वेदकुमारी घई, राजशेखरः, चाणक्यः, भर्तृहरिः, विष्णुशर्मा च, परिचिताः भवन्ति।

अस्मिन् ग्रन्थे "अनुशासनम्" इत्यस्मात् उपनिषद्-पाठात् आरभ्य "कार्याकार्यव्यवस्थितिः" इत्यस्मात् भगवद्गीता-पाठात् पर्यन्तं अनेके विषयाः समाविष्टाः सन्ति। विशेषतः "विद्यास्थानानि" इति पाठः चतुर्दश विद्यास्थानानां विस्तृतं विवरणं ददाति, यत् संस्कृतशिक्षणस्य व्यापकतां सूचयति। एषः ग्रन्थः पाठ्यक्रमस्य केन्द्रिताकार्याणाम् अत्यन्तम् उपयुक्तः अस्ति, यः छात्राणां शिक्षायाम् उत्कृष्टं प्रदर्शनं कर्तुं प्रेरयति। अस्य उपदेशाः बलवतीं नैतिकदृष्टिं पोषयन्ति, यथा "सूक्ति-सौरभम्" इत्यादयः पाठः नैतिकमूल्यानि शिक्षयन्ति, "नैकेनापि समं गता वसुमती" इति कथा लोभस्य दुष्परिणामान् दर्शयति, तथा "दौवारिकस्य निष्ठा" इति पाठः कर्तव्यनिष्ठां स्वामिभक्तिं च प्रतिपादयति। अनेन ग्रन्थेन विद्यार्थीः न केवलं साहित्यिकं ज्ञानं वर्धयन्ति, अपितु आत्मनो अन्वेषणस्य मार्गे अपि गच्छन्ति, स्वजीवनस्य मूल्यानां च अवगमनं कुर्वन्ति। अतः, "भास्वती" ग्रन्थः समग्रविकासार्थं महत्त्वपूर्णः साधनम् अस्ति।