दीपकम् - Sanskrit | Class 6 (Sanskrit)

'दीपकम् - प्रथमः भागः' इति नामधेयं पाठ्यपुस्तकं षष्ठकक्षायाः छात्राणां कृते संस्कृतभाषायाः अध्ययनार्थं विशेषतया परिकल्पितम् अस्ति। एतत् पुस्तकं राष्ट्रिय-शिक्षा-नीतिः २०२० तथा राष्ट्रिय-पाठ्यचर्या-रूपरेखा-विद्यालय-शिक्षा २०२३ इत्यनयोः निर्देशानुगुणं निर्मितम् अस्ति, यत् छात्राणां अनुभवात्मकं क्रियात्मकं च अधिगमं वर्धयितुं बलं ददाति। अस्याः संरचनायाः पाठ्यपुस्तकानि स्वाधिगमस्य विकासाय अपि साहाय्यं कुर्वन्ति, यत्र शिक्षकः केवलं ज्ञानवाहकः न भूत्वा सौविध्यप्रदायकस्य भूमिकां निर्वहति। एतत् पाठ्यपुस्तकम् अन्वेषणस्य जिज्ञासायाः च मध्ये उचितं सन्तुलनं स्थापयति।

एतत् पुस्तकं छात्राणां अधिगमसामर्थ्यं विविधप्रकारेण वर्धयति। अत्र पाठानाम् अन्ते वैविध्यपूर्णाः अभ्यासाः संयोजिताः सन्ति, यत् पुस्तकं केवलं पाठ्यपुस्तकं न भूत्वा अभ्यासपुस्तकरूपेण अपि कार्यं करोति। छात्राः भाषामाध्यमेन व्याकरणस्य विषयान् सुगमतया अवगच्छन्ति, यथा अकारान्त-पुंलिङ्गम्, आकारान्त-स्त्रीलिङ्गम्, ईकारान्त-स्त्रीलिङ्गम् इत्यादीनां संज्ञापदानां प्रयोगः स्पष्टीकृतः अस्ति। अस्य सामग्रीषु वर्णमाला, संवादः, कथाः, श्लोकाः, गीतानि, प्रहेलिकाः, एवं दैनन्दिनव्यवहारोपयोगिनः पाठाः सन्ति, ये छात्राणां सामाजिक-सांस्कृतिक-शैक्षिक-भौगोलिकादीनां तात्त्विकजगतस्य ज्ञानं सुष्ठु प्रदर्शयन्ति।

एतत् पाठ्यपुस्तकं छात्राणां संवादकौशलं तथा सामाजिकशिक्षां च अत्यन्तं प्रोत्साहयति। सरलसंस्कृतेन सम्प्रेषणकौशलं प्राप्तुं छात्राः प्रेरिताः भवन्ति। पाठाः विविधविषयानां ज्ञानं ददति, यथा 'अहं च त्वं च' इति पाठे 'अहम्', 'त्वम्', 'भवान्', 'भवती' इत्यादि सर्वनामपदानां प्रयोगः स्पष्टतया वर्णितः अस्ति। 'अतिथिदेवो भव' इति पाठेन अतिथीनां सत्कारस्य महत्त्वं प्रतिपादितं भवति, यत् भारतीयसंस्कृतेः मुख्यः भागः अस्ति। 'बुद्धिः सर्वार्थसाधिका' इति पाठेन शरीरबलात् बुद्धिबलस्य श्रेष्ठतायाः ज्ञानं प्रदीयते। छात्राः स्वमात्रा-पित्रा सह चर्चां कृत्वा स्वदिनचर्यां संस्कृतेन लेखितुम् अपि प्रेरिताः भवन्ति, येन तेषां व्यावहारिकं ज्ञानं वर्धते।

'दीपकम् - प्रथमः भागः' इति पुस्तकं छात्रेषु जिज्ञासां रचनात्मकतां च प्रोत्साहयति। एतत् पुस्तकं प्रेरणासिद्धान्तः, क्रियासिद्धान्तः, रुचिसिद्धान्तः, रचनात्मकसिद्धान्तः इत्यादीनां शिक्षणसिद्धान्तानाम् आधारेण निर्मितम् अस्ति। संवादाः, श्लोकाः, कथाः, गीतानि, सुभाषितानि, प्रहेलिकाः, गद्यांशाः च पाठ्यपुस्तके विविधताम् आनयन्ति, येन कक्षायाम् अध्येतॄणाम् अध्यापकानां च मध्ये निरन्तरम् अन्तःक्रिया सम्भवति। एतेन छात्रेषु आलोचनात्मक-चिन्तनस्य निर्णयस्य च क्षमतायाः विकासः भवति, येन ज्ञानसञ्चयस्य विमर्शं प्रोत्साहनं च लभ्यते। छात्राः स्वयमेव प्रेरिताः भूत्वा शिक्षणे रुचिं प्रकटयन्ति तथा च अधिगमप्रक्रियायां स्वरचनात्मकं योगदानं सुनिश्चितं कुर्वन्ति।